Back to Library
Economics५ मे, २०२६
2 min read

MPSC भारतीय अर्थव्यवस्था अभ्यासक्रम: शाश्वत विकास आणि आर्थिक सुधारणा

MPSC भारतीय अर्थव्यवस्था (Economics) शाश्वत विकास, बँकिंग आणि सार्वजनिक वित्त - सविस्तर मार्गदर्शक १. समग्रलक्षी अर्थशास्त्र (Macro Economics) राष्ट्रीय उत्पन्न...

MPSC Free Research Syllabus Vault

Reviewed against official 2026 examination criteria

MPSC भारतीय अर्थव्यवस्था (Economics)

शाश्वत विकास, बँकिंग आणि सार्वजनिक वित्त - सविस्तर मार्गदर्शक

१. समग्रलक्षी अर्थशास्त्र (Macro Economics)

  • राष्ट्रीय उत्पन्न: GDP, GNP, NDP, NNP संकल्पना आणि मोजमाप पद्धती.
  • आर्थिक वृद्धी आणि विकास: मानवी विकास निर्देशांक (HDI), शाश्वत विकास उद्दिष्टे (SDG), आणि जेंडर गॅप इंडेक्स.
  • भारतीय अर्थव्यवस्था वैशिष्ट्ये: अल्पविकसित, विकसनशील आणि मिश्र अर्थव्यवस्था.

२. सार्वजनिक वित्त आणि बँकिंग

२.१ बँकिंग क्षेत्र

  • भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI): मौद्रिक धोरण (Monetary Policy), रेपो रेट, रिव्हर्स रेपो, CRR, SLR.
  • बँकिंग सुधारणा: नरसिंहम समिती, इंद्रधनुष्य योजना, आणि बँकांचे विलीनीकरण.

२.२ सार्वजनिक वित्त (Public Finance)

  • अर्थसंकल्प (Budget): महसुली आणि भांडवली जमा-खर्च, तुटीचे प्रकार (राजकोषीय, महसुली तूट).
  • कर संरचना: प्रत्यक्ष कर (Income Tax) आणि अप्रत्यक्ष कर (GST - सविस्तर).
  • वित्त आयोग: १५ व्या वित्त आयोगाच्या शिफारसी.

३. आर्थिक सुधारणा आणि नवीन धोरणे

  • LPG धोरण १९९१: उदारीकरण, खाजगीकरण आणि जागतिकीकरण - पार्श्वभूमी आणि परिणाम.
  • नियोजन आयोग ते नीती (NITI) आयोग: पंचवार्षिक योजनांचा आढावा आणि नीती आयोगाची कार्यपद्धती.
  • पायाभूत सुविधा: ऊर्जा, वाहतूक आणि संवाद क्षेत्रातील प्रगती.

४. गरिबी, बेरोजगारी आणि सामाजिक विकास

  • गरिबी मोजमाप: तेंडुलकर समिती, रंगराजन समिती आणि दारिद्र्य रेषा संकल्पना.
  • बेरोजगारी: प्रकार (प्रच्छन्न, हंगामी, चक्रीय) आणि बेरोजगारी मोजण्याच्या पद्धती.
  • महत्त्वाच्या योजना: मनरेगा (MGNREGA), मुद्रा योजना, जन धन योजना, आणि महाराष्ट्रातील रोजगार हमी योजना.

तयारीची खात्री करा!

या घटकावर आधारित अद्ययावत सराव परीक्षा द्या आणि तुमचा MPSC रँकिंग स्कोर वाढवा.

Peer Discussion Forum (0)

No questions logged on this thread yet. Be the first to start the chat!