MPSC इतिहास (History) सविस्तर अभ्यासक्रम आणि उपघटक

MPSC परीक्षेत इतिहासाचा अभ्यास करताना भारतासोबतच महाराष्ट्राच्या संदर्भाला ५०% पेक्षा जास्त महत्त्व असते. हा अभ्यासक्रम पूर्व आणि मुख्य दोन्ही परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

१. प्राचीन भारताचा इतिहास (Ancient History)

इतिहासाची साधने: पुराभिलेखीय, वाङ्मयीन आणि परकीय प्रवाशांची वर्णने.
अश्मयुग ते सिंधू संस्कृती: हडप्पा व मोहेंजोदारो संस्कृती - नगररचना, व्यापार आणि ऱ्हास.
वैदिक काळ: ऋग्वैदिक आणि उत्तर-वैदिक काळ, वर्ण व्यवस्था, स्त्रियांची स्थिती.
प्राचीन महाराष्ट्रातील राजघराणी: सातवाहन (सर्वात महत्त्वाचे), वाकाटक, कलचुरी.
धार्मिक चळवळी: जैन धर्म आणि बौद्ध धर्माचा उदय व विस्तार.

२. मध्ययुगीन भारताचा इतिहास (Medieval History)

सुलतानशाही आणि मुघल सत्ता: दिल्ली सुलतानशाही, मुघल प्रशासन, कला आणि स्थापत्य.
भक्ती आणि सुफी चळवळ: महाराष्ट्रातील संत परंपरा - संत ज्ञानेश्वर ते संत तुकडोजी महाराज.
मराठा साम्राज्य (महाराष्ट्राचा गाभा): छत्रपती शिवाजी महाराज - स्वराज्य स्थापना, प्रशासन (अष्टप्रधान मंडळ), छत्रपती संभाजी महाराज आणि पेशवे काळ.

३. आधुनिक भारताचा इतिहास (Modern History)

३.१ ब्रिटिश राजवटीची स्थापना

१८५७ चा उठाव: कारणे, स्वरूप आणि महाराष्ट्रातील केंद्र (नागपूर, सातारा, कोल्हापूर).
ब्रिटिश कालीन जमीन महसूल व्यवस्था: कायमधारा, रयतवारी आणि महालवारी.

३.२ भारतीय राष्ट्रीय चळवळ

भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना (१८८५) आणि मवाळ-जहाल कालखंड.
गांधी युग: असहकार चळवळ, सविनय कायदेभंग आणि चले जाव चळवळ.
क्रांतिकारी चळवळी: चाफेकर बंधू, अभिनव भारत (सावरकर), वासुदेव बळवंत फडके.

४. महाराष्ट्रातील समाजसुधारक (Social Reformers)

या भागातून सर्वात जास्त प्रश्न विचारले जातात. महत्त्वाचे समाजसुधारक खालीलप्रमाणे आहेत:

MPSC इतिहास संपूर्ण अभ्यासक्रम: प्राचीन, मध्ययुगीन आणि आधुनिक महाराष्ट्राचा इतिहास