MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 1 of 8: Appointments & Awards
🎯 टप्पा १: महत्त्वाच्या नियुक्त्या आणि पुरस्कार (Points 1-15)
- १. वरिष्ठ राजकीय नेते जिष्णु देव वर्मा यांची महाराष्ट्र राज्याचे नवीन राज्यपाल म्हणून अधिकृत नियुक्ती करण्यात आली आहे.
- २. नीति आयोगाचे माजी उपाध्यक्ष आणि ज्येष्ठ अर्थतज्ज्ञ डॉ. अरविंद पनगढिया यांची भारताच्या १६ व्या वित्त आयोगाच्या अध्यक्षपदी निवड झाली आहे.
- ३. सर्वोच्च न्यायालयाचे ५१ वे सरन्यायाधीश (Chief Justice of India) म्हणून न्यायमूर्ती संजीव खन्ना यांनी पदभार स्वीकारला आहे.
- ४. भारतीय नौदलाचे (Indian Navy) नवे प्रमुख म्हणून ॲडमिरल दिनेश कुमार त्रिपाठी यांनी अधिकृत सूत्रे हाती घेतली आहेत.
- ५. ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ डॉ. आलोक सेनगुप्ता यांची भारताच्या संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (DRDO) नवीन अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे.
- ६. चित्रपटसृष्टीतील योगदानासाठी दिला जाणारा ५४ वा प्रतिष्ठित दादासाहेब फाळके पुरस्कार ज्येष्ठ अभिनेते मिथुन चक्रवर्ती यांना प्रदान करण्यात आला.
- ७. प्रतिष्ठित ५८ वा ज्ञानपीठ पुरस्कार संयुक्तपणे ज्येष्ठ उर्दू कवी गुलझार आणि संस्कृतचे प्रकांड पंडित जगतगुरू रामभद्राचार्य यांना देण्यात आला.
- ८. भारताचा सर्वोच्च क्रीडा सन्मान असणारा 'मेजर ध्यानचंद खेलरत्न पुरस्कार' युवा नेमबाज मनू भाकर आणि बुद्धिबळपटू डी. गुकेश यांना जाहीर झाला आहे.
- ९. साहित्यासाठीचा प्रतिष्ठित आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कार २०२५ (International Booker Prize) सुप्रसिद्ध लेखिका जेनी एर्पेनबेक यांना त्यांच्या 'कैरोस' या कादंबरीसाठी मिळाला.
- १०. महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च सामाजिक सन्मान असणारा 'महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार' ज्येष्ठ अभिनेते अशोक सराफ यांना प्रदान करण्यात आला.
- ११. भारताचे नवीन मुख्य निवडणूक आयुक्त (Chief Election Commissioner) म्हणून वरिष्ठ सनदी अधिकारी ज्ञानेश कुमार यांनी पदभार स्वीकारला आहे.
- १२. ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा बहुमान 'रॉकेट्री: द नंबी इफेक्ट' या चित्रपटाला मिळाला आहे.
- १३. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेचे (ISRO) नवीन अध्यक्ष म्हणून अंतराळ शास्त्रज्ञ डॉ. एम. शंकरन यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे.
- १४. ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांत सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्याचा राष्ट्रीय पुरस्कार अल्लू अर्जुन याला तर सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा पुरस्कार आलिया भट्ट आणि क्रिती सेनॉन यांना संयुक्तपणे मिळाला.
- १५. ६९ व्या राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारांमध्ये सामाजिक विषयांवरील सर्वोत्कृष्ट चित्रपटाचा पुरस्कार मराठीतील 'एकदा काय झालं' (दिग्दर्शक: सलील कुलकर्णी) या चित्रपटाला मिळाला.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 2 of 8: National & International Summits
🎯 टप्पा २: राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय घडामोडी (Points 16-30)
- १६. ५० व्या जी-७ (G7) शिखर परिषदेचे यशस्वी आयोजन इटलीतील अपुुलिया (Apulia) या शहरात करण्यात आले होते, ज्यामध्ये भारताने निमंत्रित देश म्हणून भाग घेतला.
- १७. युनेस्कोच्या (UNESCO) ४६ व्या जागतिक वारसा समितीचे (World Heritage Committee) ऐतिहासिक अधिवेशन प्रथमच भारतामध्ये नवी दिल्ली येथे आयोजित केले गेले.
- १८. संयुक्त राष्ट्रांच्या हवामान बदल परिषदेचे **COP-29 (कॉप-२९)** यशस्वी आयोजन अझरबैजान देशातील बाकू या शहरात संपन्न झाले.
- १९. आंतरराष्ट्रीय सौर आघाडीचे (ISA - International Solar Alliance) मुख्यालय भारतामध्ये गुरुग्राम (हरियाणा) येथे असून, यामध्ये अनेक नवीन देश वेगाने जोडले जात आहेत.
- २०. जागतिक वृत्तपत्र स्वातंत्र्य निर्देशांक २०२४ मध्ये भारत १८० देशांच्या यादीत १५९ व्या स्थानावर नोंदवला गेला आहे (या यादीत नॉर्वे अव्वल स्थानी आहे).
- २१. हेनले पासपोर्ट निर्देशांक (Henley Passport Index 2024) नुसार भारतीय पासपोर्ट जगामध्ये ८२ व्या क्रमांकावर असून, भारतीय नागरिक ६२ देशांमध्ये विना-व्हिसा प्रवास करू शकतात.
- २२. ब्रिक्स (BRICS) समूहाची नुकतीच पार पडलेली १६ वी शिखर परिषद रशियातील कझान (Kazan) या ऐतिहासिक शहरात यशस्वीरीत्या पार पडली.
- २३. नाटो (NATO - North Atlantic Treaty Organization) चा ३२ वा नवीन अधिकृत सदस्य देश बनण्याचा मान स्वीडन या युरोपीय देशाला मिळाला आहे.
- २४. भारतातील वाढत्या सायबर गुन्ह्यांना आळा घालण्यासाठी आणि डिजिटल सुरक्षिततेसाठी गृह मंत्रालयाने 'I4C' (इंडियन सायबर क्राईम कोऑर्डिनेशन सेंटर) ची व्याप्ती वाढवली आहे.
- २५. भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण विभागाने (ASI) ओडिशामधील जगप्रसिद्ध कोनार्क सूर्य मंदिराच्या संवर्धनासाठी एक मोठी नवीन विशेष मोहीम हाती घेतली आहे.
- २६. केंद्र सरकारने नवजात बालकांच्या आधार नोंदणी सुलभ करण्यासाठी देशात सर्वत्र 'बाळ आधार कार्ड' (Blue Aadhar Card) उपक्रम अधिक वेगाने राबवण्यास सुरुवात केली आहे.
- २७. जागतिक आनंदी देश निर्देशांक २०२४ (Global Happiness Index) मध्ये एकूण १४३ देशांच्या यादीत भारत १२६ व्या क्रमांकावर असून, फिनलंड सलग सातव्या वर्षी जगात पहिल्या स्थानी आहे.
- २८. भारतामध्ये जैवविविधतेचे रक्षण करण्यासाठी मध्य प्रदेशातील कुनो राष्ट्रीय उद्यानानंतर (Kuno National Park) आता गांधी सागर अभयारण्यात बिबट्यांचे व चित्त्यांचे नवीन पुनर्वसन केले जात आहे.
- २९. आशियाई विकास बँकेने (ADB - Asian Development Bank) भारताच्या पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी नुकताच २00 दशलक्ष डॉलर्सचा मोठा नवीन कर्ज करार मंजूर केला आहे.
- ३०. केंद्र सरकारने अंतराळ क्षेत्रात खाजगी गुंतवणुकीला गती देण्यासाठी अंतराळ तंत्रज्ञान निर्मितीत थेट परकीय गुंतवणुकीची सीमा १००% (FDI in Space) पर्यंत शिथिल केली आहे.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 3 of 8: Defence, Space Missions & Military Exercises
🎯 टप्पा ३: संरक्षण, अंतराळ तंत्रज्ञान व युद्धसराव (Points 31-45)
- ३१. भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने (ISRO) देशातील पहिल्या मानवरहित अंतराळ मोहिमेची पूर्वतयारी म्हणून 'गगनयान' (Gaganaut) प्रकल्पांतर्गत मानवी रोबोट 'व्योममित्र' (Vyommitra) ची यशस्वी चाचणी घेतली आहे.
- ३२. इस्रोने (ISRO) हवामान अंदाज आणि आपत्ती व्यवस्थापन अधिक अचूक करण्यासाठी अत्याधुनिक हवामान उपग्रह INSAT-3DS चे यशस्वी प्रक्षेपण केले आहे.
- ३३. भारत आणि फ्रान्स या दोन देशांच्या नौदलांदरम्यान होणाऱ्या बहुपक्षीय सागरी लष्करी सराव 'वरुण २०२४' (Varuna) ची २२ वी आवृत्ती अरबी समुद्रात यशस्वीपणे संपन्न झाली.
- ३४. भारत आणि अमेरिका यांच्या लष्करामध्ये दहशतवादविरोधी कारवायांना तोंड देण्यासाठी संयुक्त सैन्य युद्धसराव 'युद्ध अभ्यास २०२४' (Yudh Abhyas) राजस्थानमध्ये पार पडला.
- ३५. संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेने (DRDO) संपूर्ण स्वदेशी तंत्रज्ञानाने विकसित केलेल्या, ५०० किमी पेक्षा जास्त पल्ला असणाऱ्या 'अग्नी-५' (Agni-V) क्षेपणास्त्राची MIRV तंत्रज्ञानासह यशस्वी चाचणी घेतली आहे.
- ३६. भारतीय हवाई दलाने (IAF) पोखरण फायरिंग रेंजवर आपल्या युद्ध कौशल्याचे अभूतपूर्व प्रदर्शन करण्यासाठी 'वायु शक्ती २०२४' (Vayu Shakti) हा महा-सराव आयोजित केला होता.
- ३७. भारताने संयुक्त अरब अमिरातीसोबत (UAE) दोन्ही देशांमधील धोरणात्मक लष्करी संबंध मजबूत करण्यासाठी 'डेझर्ट सायकलोन २०२४' (Desert Cyclone) हा संयुक्त सैन्य सराव राजस्थानमध्ये केला.
- ३८. भारताची पहिली स्वदेशी बनावटीची आण्विक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र पाणबुडी INS अरिघाट (INS Arighat) यशस्वी चाचण्यांनंतर अधिकृतपणे भारतीय नौदलाच्या सेवेत दाखल झाली आहे.
- ३९. इस्रो आणि नासा (NASA) यांच्या संयुक्त विद्यमाने पृथ्वीच्या पृष्ठभागातील सूक्ष्म बदलांचा अभ्यास करण्यासाठी तयार करण्यात आलेला उपग्रह NISAR (NASA-ISRO Synthetic Aperture Radar) अंतिम प्रक्षेपणाच्या तयारीत आहे.
- ४०. भारतीय लष्कराने आपल्या सीमावर्ती भागात तांत्रिकदृष्ट्या सज्ज राहण्यासाठी २०२४ हे वर्ष 'तंत्रज्ञान शोषणाचे वर्ष' (Year of Technology Absorption) म्हणून घोषित केले आहे.
- ४१. भारत आणि जपान यांच्या तटरक्षक दलांदरम्यान समुद्रातील शोध व बचाव कार्याचा सराव करण्यासाठी 'सहयोग कायजीन २०२४' (Sahyog Kaijin) हा संयुक्त सराव चेन्नईच्या किनारपट्टीवर पार पडला.
- ४२. भारतीय कोस्ट गार्डने (ICG) पाकिस्तानातून होणारी अंमली पदार्थांची तस्करी रोखण्यासाठी अरबी समुद्रात 'ऑपरेशन सज्ज' ही कडक गस्त मोहीम राबवली आहे.
- ४३. भारताच्या महत्त्वाकांक्षी पहिल्या सूर्य मोहिमेचे अंतरिक्ष यान 'आदित्य-L1' (Aditya-L1) पृथ्वीपासून १५ लाख किमी दूर असणाऱ्या लेग्रेंज पॉईंट-१ च्या निश्चित कक्षेत यशस्वीपणे प्रस्थापित झाले आहे.
- ४४. भारत आणि सौदी अरेबिया यांच्या भूदलादरम्यान लष्करी समन्वय वाढवण्यासाठी 'सदा तन्सीक २०२४' (Sada Tanseeq) हा संयुक्त लष्करी सराव राजस्थानच्या महाजन क्षेत्रात पार पडला.
- ४५. भारतीय नौदलाने विशाखापट्टणम येथे विस्तीर्ण क्षेत्रात जगातील अनेक मित्र देशांना सोबत घेऊन 'मिलन २०२४' (MILAN) या सर्वात मोठ्या बहुराष्ट्रीय नौदल सरावाचे यशस्वी आयोजन केले होते.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 4 of 8: Sports Events, Records & Championships
🎯 टप्पा ४: क्रीडा घडामोडी, विक्रम आणि चॅम्पियनशिप (Points 46-60)
- ४६. पॅरिस ऑलिम्पिक २०२४ मध्ये भारताने एकूण ६ पदके (१ रौप्य आणि ५ कांस्य) जिंकून जागतिक क्रीडा पटलावर कामगिरी नोंदवली.
- ४७. भारतीय नेमबाज मनू भाकर हिने पॅरिस ऑलिम्पिक २०२४ मध्ये दोन स्वतंत्र कांस्य पदके जिंकून एकाच ऑलिम्पिकमध्ये दोन पदके जिंकणारी पहिली भारतीय खेळाडू बनण्याचा इतिहास रचला.
- ४८. भारतीय भालाफेक पटू नीरज चोप्रा याने पॅरिस ऑलिम्पिक २०२४ मध्ये ८९.४५ मीटर भालाफेक करून रौप्य पदक पटकावले.
- ४९. भारतीय पुरुष हॉकी संघाने पॅरिस ऑलिम्पिकमध्ये स्पेनचा २-१ असा पराभव करून सलग दुसरे कांस्य पदक (Bronze Medal) जिंकले.
- ५०. आंतरराष्ट्रीय टी-२० क्रिकेटमध्ये दक्षिण आफ्रिकेचा पराभव करून भारताने ऐतिहासिक आयसीसी टी-२० विश्वचषक २०२४ (ICC T20 World Cup) चे जेतेपद पटकावले.
- ५१. जागतिक बुद्धिबळ क्रमवारीत इतिहास रचत भारताच्या ग्रँडमास्टर डी. गुकेश (D. Gukesh) याने प्रतिष्ठित कॅन्डिडेट्स बुद्धिबळ स्पर्धा जिंकून सर्वात तरुण आव्हानाचा विक्रम केला.
- ५२. भारताचा दिग्गज टेनिसपटू रोहन बोपण्णा याने वयाच्या ४३ व्या वर्षी ऑस्ट्रेलियन ओपन २०२४ चे पुरुष दुहेरीचे जेतेपद जिंकून सर्वात वयस्कर ग्रँडस्लॅम विजेता ठरण्याचा विक्रम केला.
- ५३. खेलो इंडिया युथ गेम्स २०२४ (Khelo India Youth Games) चे आयोजन तामिळनाडूमध्ये झाले होते, ज्यामध्ये सर्वाधिक पदकांसह महाराष्ट्र राज्य अव्वल स्थानी राहिले.
- ५४. महिला प्रीमियर लीग २०२४ (WPL 2024) या महिला आयपीएल क्रिकेट स्पर्धेचे विजेतेपद रॉयल चॅलेंजर्स बेंगलोर (RCB) संघाने दिल्ली कॅपिटल्सचा पराभव करून जिंकले.
- ५५. प्रतिष्ठित क्रिकेट स्पर्धा आयपीएल २०२४ (IPL 2024) चे जेतेपद कोलकाता नाईट रायडर्स (KKR) संघाने सनरायझर्स हैदराबादला अंतिम सामन्यात हरवून पटकावले.
- ५६. विम्बल्डन टेनिस ग्रँडस्लॅम स्पर्धा २०२४ चे पुरुष एकेरीचे जेतेपद स्पेनच्या युवा स्टार कार्लोस अल्काराझ याने पटकावले.
- ५७. भारतीय बॅडमिंटनपटू सात्विकसाईराज रँकीरेड्डी आणि चिराग शेट्टी या जोडीने २०२४ मध्ये जागतिक बॅडमिंटन महासंघाच्या अनेक महत्त्वाच्या सुपर ७५० आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा जिंकल्या.
- ५८. फुटबॉल क्षेत्रातील मानाची मानली जाणारी युरो कप २०२४ (Euro Cup) ही आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा स्पेन देशाने इंग्लंडचा पराभव करून जिंकली.
- ५९. दक्षिण अमेरिकन देशांमधील प्रतिष्ठेची असणारी फुटबॉल स्पर्धा कोपा अमेरिका २०२४ (Copa America) चे जेतेपद अर्जेंटिना संघाने कोलंबियाला हरवून पटकावले.
- ६०. पॅरिस पॅरालिम्पिक २०२४ मध्ये भारताने एकूण २९ पदके (७ सुवर्ण, ९ रौप्य आणि १३ कांस्य) जिंकून पॅरालिम्पिकच्या इतिहासातील आजवरची सर्वोत्तम कामगिरी केली.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 5 of 8: Government Schemes & Social Welfare
🎯 टप्पा ५: सरकारी योजना आणि सामाजिक कल्याण (Points 61-75)
- ६१. महाराष्ट्र शासनाने राज्यातील महिलांच्या आर्थिक स्वावलंबनासाठी सुरू केलेल्या अत्यंत महत्त्वाकांक्षी 'मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना' अंतर्गत पात्र महिलांना दरमहा १५०० रुपयांची आर्थिक मदत दिली जाते.
- ६२. राज्यातील सुशिक्षित बेरोजगार तरुणांना कामाच्या ठिकाणी प्रत्यक्ष प्रशिक्षणासह आर्थिक भत्ता देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने 'मुख्यमंत्री युवा कार्यप्रशिक्षण योजना' (लाडका भाऊ योजना) अंमलात आणली आहे.
- ६३. केंद्र सरकारने देशातील १ कोटी घरांच्या छतावर सौर पॅनेल बसवून मोफत वीज पुरवण्यासाठी 'पीएम सूर्य घर: मोफत वीज योजना' (PM Surya Ghar) ची घोषणा केली असून यासाठी ७५,००० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त निधी मंजूर केला आहे.
- ६४. ग्रामीण आणि शहरी भागातील कारागीर व पारंपरिक हस्तकला कामगारांना स्वस्त दरात कर्ज आणि कौशल्य प्रशिक्षण देण्यासाठी सुरू असलेल्या 'पीएम विश्वकर्मा योजना' चा विस्तार वेगाने केला जात आहे.
- ६५. महाराष्ट्र सरकारने ज्येष्ठ नागरिकांना (वय ६५ वर्षांपेक्षा जास्त) आरोग्य आणि दैनंदिन गरजांसाठी दरमहा मदत देण्याच्या उद्देशाने 'मुख्यमंत्री वयोश्री योजना' अधिकृतपणे कार्यान्वित केली आहे.
- ६६. आरोग्य क्षेत्रात क्रांती घडवून आणणाऱ्या केंद्र सरकारच्या आयुष्मान भारत (PM-JAY) योजनेची व्याप्ती वाढवून आता देशातील ७० वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वय असलेल्या सर्व ज्येष्ठ नागरिकांना ५ लाख रुपयांपर्यंतचे मोफत आरोग्य कवच देण्याचा निर्णय लागू करण्यात आला आहे.
- ६७. प्राथमिक शिक्षणाचा दर्जा उंचावण्यासाठी आणि शाळांना डिजिटल रूप देण्यासाठी केंद्र सरकारच्या 'पीएम श्री शाळा' (PM SHRI Schools) उपक्रमांतर्गत महाराष्ट्रातील हजारो शाळांचा कायापालट केला जात आहे.
- ६८. असंघटित क्षेत्रातील महिलांना सुरक्षित मातृत्व आणि आर्थिक सुरक्षा देण्यासाठी महिला व बालविकास मंत्रालयामार्फत 'प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना' (PMMVY) च्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण सुधारणा करण्यात आल्या आहेत.
- ६९. राज्यातील मुलींच्या सक्षमीकरणासाठी आणि त्यांच्या उच्च शिक्षणाला गती देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारची 'लेक लाडकी योजना' (पात्र कुटुंबातील मुलीला जन्मापासून १८ वर्षांपर्यंत टप्प्याटप्प्याने एकूण १ लाख १ हजार रुपये) वेगाने राबवली जात आहे.
- ७०. भारतातील लहान व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना निश्चित उत्पन्न देण्यासाठी सुरू असलेल्या 'पीएम किसान सन्मान निधी योजना' अंतर्गत वार्षिक ६००० रुपयांच्या निधी वितरणाचे पुढील यशस्वी हप्ते जमा करण्यात आले आहेत.
- ७१. महाराष्ट्र सरकारने पीएम किसान योजनेला पूरक म्हणून राज्यात सुरू केलेल्या 'नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना' अंतर्गत राज्यातील शेतकऱ्यांना अतिरिक्त ६००० रुपये वार्षिक (एकूण १२,००० रुपये) दिले जात आहेत.
- ७२. ग्रामीण महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी आणि बचत गटांच्या सक्षमीकरणासाठी केंद्र सरकारने 'लखपती दिदी योजना' (Lakhpati Didi) चे लक्ष्य २ कोटींवरून वाढवून ३ कोटी महिलांपर्यंत नेण्याचे निश्चित केले आहे.
- ७३. देशातील विशेष मागास आणि असुरक्षित आदिवासी समूहांच्या (PVTGs) सर्वांगीण विकासासाठी ७५,००० कोटी रुपयांपेक्षा जास्त तरतुदीची 'पीएम जनमन योजना' (PM-JANMAN) वेगाने कार्यान्वित केली जात आहे.
- ७४. महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळामार्फत विदर्भातील नागपूर ते गोव्याला जोडणाऱ्या नवीन आणि विस्तीर्ण अशा 'शक्तीपीठ महामार्ग' प्रकल्पाच्या सर्वेक्षणाचे आणि भूसंपादनाचे काम नवीन तांत्रिक सुधारणांसह पुढे सरकत आहे.
- ७५.केंद्र सरकारच्या पर्यावरण मंत्रालयाने देशात कार्बन क्रेडिट वाढवण्यासाठी आणि वृक्षारोपणाला लोकचळवळ बनवण्यासाठी'एक पेड माँ के नाम' (Ek Ped Maa Ke Naam) ही देशव्यापी यशस्वी मोहीम सुरू केली आहे.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 6 of 8: Economic Indexes, Reports & Rankings
🎯 टप्पा ६: आर्थिक निर्देशांक, अहवाल आणि जागतिक क्रमवारी (Points 76-90)
- ७६. जागतिक आर्थिक मंच (WEF) द्वारे जाहीर करण्यात आलेल्या जागतिक लैंगिक दरी निर्देशांक २०२४ (Global Gender Gap Index) मध्ये एकूण १४६ देशांच्या यादीत भारत १२९ व्या स्थानावर नोंदवला गेला आहे.
- ७७. इन्स्टिट्यूट फॉर मॅनेजमेंट डेव्हलपमेंट (IMD) च्या जागतिक स्पर्धात्मकता निर्देशांक २०२४ (World Competitiveness Index) मध्ये भारताने प्रगती करत ६७ देशांमध्ये ३९ वे स्थान पटकावले आहे.
- ७८. जागतिक बौद्धिक संपदा संघटनेने (WIPO) प्रसिद्ध केलेल्या 'जागतिक नाविन्यता निर्देशांक २०२४' (Global Innovation Index) मध्ये १३३ देशांच्या यादीत भारताने आपले ३९ वे स्थान कायम राखले आहे.
- ७९. जागतिक बँकेने (World Bank) जाहीर केलेल्या लॉजिस्टिक कार्यक्षमता निर्देशांक २०२४ (Logistics Performance Index) मध्ये भारताने उल्लेखनीय सुधारणा करत ३८ व्या स्थानावरून ३४ व्या क्रमांकावर झेप घेतली आहे.
- ८०. केंद्र सरकारच्या वाणिज्य व उद्योग मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या 'लॉजिस्टिक्स इज अक्रॉस डिफरेंट स्टेट्स' (LEADS 2024) अहवालानुसार, कामगिरीमध्ये महाराष्ट्र राज्य पुन्हा एकदा 'अचिव्हर्स' (Achievers) गटामध्ये अव्वल स्थानी राहिले आहे.
- ८१. ट्रान्सपरन्सी इंटरनॅशनलने जाहीर केलेल्या भ्रष्टाचार धारणा निर्देशांक २०२४ (Corruption Perceptions Index) मध्ये १८० देशांच्या यादीत भारताचे स्थान ९३ व्या क्रमांकावर नोंदवले गेले आहे.
- ८२. केंद्र सरकारच्या नीती आयोगाने प्रसिद्ध केलेल्या 'शाश्वत विकास उद्दिष्टे भारत निर्देशांक २०२३-२४' (SDG India Index) मध्ये देशात उत्कृष्ट कामगिरीसह उत्तराखंड आणि केरल राज्यांनी संयुक्तपणे प्रथम स्थान पटकावले आहे.
- ८३. केंद्र सरकारच्या जलशक्ती मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या 'राष्ट्रीय जल पुरस्कार २०२४' अंतर्गत देशातील सर्वोत्कृष्ट राज्याचा प्रथम क्रमांकाचा पुरस्कार मध्य प्रदेश राज्याला प्रदान करण्यात आला आहे.
- ८४. जागतिक भूक निर्देशांक २०२४ (Global Hunger Index) मध्ये एकूण १२७ देशांच्या मूल्यांकनात भारताला २७.३ गुणांसह 'गंभीर' श्रेणीत ठेवून १०५ व्या स्थानावर दर्शवले गेले आहे.
- ८५. पर्यटन व आदरातिथ्य क्षेत्राला चालना देण्यासाठी जागतिक आर्थिक मंचाने (WEF) प्रसिद्ध केलेल्या 'प्रवास आणि पर्यटन विकास निर्देशांक २०२४' मध्ये भारत ११g देशांमध्ये ३९ व्या क्रमांकावर पोहोचला आहे.
- ८६. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने जारी केलेल्या वित्तीय समावेशकता निर्देशांक २०२४ (Financial Inclusion Index) मध्ये देशातील वित्तीय साक्षरता वाढल्यामुळे निर्देशांकाचे मूल्य ५८.५ वरून वाढून ६४.२ अंकांवर पोहोचले आहे.
- ८७. जर्मनवॉच या संस्थेने प्रसिद्ध केलेल्या जागतिक हवामान जोखीम निर्देशांक २०२४ (Climate Change Performance Index) मध्ये पहिल्या तीन जागा रिकाम्या ठेवून भारताला जगात ७ व्या स्थानावर स्थान मिळाले आहे.
- ८८. देशात अन्न सुरक्षेचे नियम कडक राखण्यासाठी भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानके प्राधिकरणाने (FSSAI) प्रसिद्ध केलेल्या राज्य अन्न सुरक्षा निर्देशांक २०२४ मध्ये मोठ्या राज्यांच्या श्रेणीत केरल राज्य अव्वल स्थानावर राहिले आहे.
- ८९. पर्यावरण कामगिरी निर्देशांक २०२४ (Environmental Performance Index) मध्ये जागतिक स्तरावर १८० देशांचे मूल्यांकन करण्यात आले, ज्यामध्ये भारताचे स्थान १७६ व्या क्रमांकावर दर्शवले गेले आहे.
- ९०.सायबर सुरक्षेच्या बाबतीत आंतरराष्ट्रीय दूरसंचार संघाने (ITU) प्रसिद्ध केलेल्या 'ग्लोबल सायबर सिक्युरिटी इंडेक्स २०२४' मध्ये भारताला सुरक्षिततेच्या दृष्टीने जगभरात'टियर-१' (Tier-1: Global Role Model) या सर्वोच्च श्रेणीमध्ये समाविष्ट करण्यात आले आहे..
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 7 of 8: Maharashtra State Special News & Panels
🎯 टप्पा ७: महाराष्ट्र राज्य विशेष घडामोडी आणि समित्या (Points 91-105)
- ९१. केंद्र सरकारच्या वतीने देशातील पहिली 'डिजिटल जिल्हा परिषद' बनण्याचा अभूतपूर्व बहुमान महाराष्ट्रातील नागपूर जिल्हा परिषदेला मिळाला आहे.
- ९२. महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील ग्रामीण भागातील शाळांचा विकास करण्यासाठी आणि शैक्षणिक दर्जा सुधारण्यासाठी 'मुख्यमंत्री शाळा दत्तक योजना' अधिकृतपणे जाहीर केली आहे.
- ९३. देशातील पहिल्या महिला महाराष्ट्र पोलीस महासंचालक (DGP) म्हणून वरिष्ठ आयपीएस (IPS) अधिकारी रश्मी शुक्ला यांची ऐतिहासिक नियुक्ती करण्यात आली होती.
- ९४. महाराष्ट्र राज्य सरकारने जागतिक तापमान वाढीच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी स्वतःचे स्वतंत्र आणि व्यापक 'हवामान कृती धोरण' (Climate Action Plan) तयार केले आहे.
- ९५. केंद्र सरकारच्या केंद्रीय रस्ते आणि वाहतूक मंत्रालयाच्या सहकार्याने नागपूर येथे देशातील पहिल्या 'मल्टी-मोडल लॉजिस्टिक पार्क' (MMLP) च्या उभारणीचे काम वेगाने सुरू आहे.
- ९६. मराठा आरक्षणासंदर्भात कायदेशीर बाबी आणि राज्यातील मराठा समाजाचे मागासलेपण तपासण्यासाठी राज्य सरकारने न्यायमूर्ती संदीप शिंदे समिती ची स्थापना केली होती.
- ९७. महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळाने (MTDC) राज्यातील ऐतिहासिक किल्ल्यांच्या संवर्धनासाठी आणि पर्यटनाला चालना देण्यासाठी 'गडकिल्ले संवर्धन मोहीम' कडक नियमांसह लागू केली आहे.
- ९८. ग्रामीण भागातील महिला उद्योजकतेला मोठ्या प्रमाणावर प्रोत्साहन देण्यासाठी महाराष्ट्र राज्य सरकारने 'पुण्यश्लोक अहिल्यादेवी होळकर महिला स्टार्टअप योजना' सुरू केली आहे.
- ९९. केंद्र सरकारच्या वतीने दिला जाणारा देशातील पहिला सर्वोत्कृष्ट 'उद्योग रत्न पुरस्कार' महाराष्ट्राचे सुप्रसिद्ध ज्येष्ठ उद्योगपती रतन टाटा यांना त्यांच्या सामाजिक आणि औद्योगिक योगदानासाठी प्रदान करण्यात आला.
- १००. महाराष्ट्र सरकारने उच्च आणि तंत्रशिक्षण घेणाऱ्या गरजू व आर्थिकदृष्ट्या मागासवर्गीय (EBC) मुलींना सक्षम करण्यासाठी व्यावसायिक अभ्यासक्रमांचे १००% मोफत उच्च शिक्षण देण्याचा ऐतिहासिक निर्णय लागू केला आहे.
- १०१. राज्यातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांना आधार देण्यासाठी आणि वस्त्रोद्योगाला चालना देण्यासाठी अमरावती येथे मोठ्या 'पीएम मित्रा टेक्सटाईल पार्क' (PM MITRA Park) च्या उभारणीला केंद्र सरकारने मंजुरी दिली आहे.
- १०२. महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील सर्व शासकीय कागदपत्रांवर, ओळखपत्रांवर आणि अर्जांवर अर्जदाराच्या नावापुढे आईचे नाव लिहिणे कायदेशीररीत्या बंधनकारक करणारा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे.
- १०३. मुंबई आणि नवी मुंबई यांच्यातील प्रवासाचा वेळ वाचवणारा, भारतातील सर्वात लांब असणारा समुद्रावरील सागरी सेतू 'अटल सेतू' (मुंबई ट्रान्स हार्बर लिंक - MTHL) वाहतुकीसाठी खुला करण्यात आला असून त्याची एकूण लांबी २१.८ किमी आहे.
- १०४. महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने लोणार सरोवर आणि चिखलदरा या विदर्भातील प्रमुख पर्यटन स्थळांचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विकास करण्यासाठी 'विशेष पर्यटन प्राधिकरणाची' स्थापना करण्यात आली आहे.
- १०५. राज्यातील दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी आणि दुधाला हमीभाव मिळवून देण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने'दुग्ध उत्पादक शेतकरी सरळ अनुदान योजना' सुरू केली आहे.
MPSC Combine Group B: Current Affairs Pack
📱 Part 8 of 8: Environmental Updates & Global Ties
🎯 टप्पा ८: पर्यावरण घडामोडी आणि जागतिक संबंध (Points 106-120)
- १०६. जागतिक रामसर करारांतर्गत (Ramsar Sites) महाराष्ट्रातील ठाणे खाडी, लोणार सरोवर आणि नांदूर मधमेश्वर या स्थळांनंतर विदर्भातील लोणखैरी जलाशयाला नवीन रामसर दर्जा देण्याची प्रक्रिया सुरू झाली आहे.
- १०७. हवामान बदलाशी मुकाबला करण्यासाठी शून्य कार्बन उत्सर्जनाचे लक्ष्य गाठण्यासाठी रेल्वे मंत्रालयाने भारतीय रेल्वेला २०३० पर्यंत पूर्णपणे 'नेट झिरो कार्बन एमीटर' बनवण्याची अधिकृत घोषणा केली आहे.
- १०८. केंद्रीय पर्यावरण मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या नव्या वाघ गणना अहवालानुसार, देशात सर्वाधिक वाघांची संख्या मध्य प्रदेश (७८५) राज्यात असून महाराष्ट्र यात चौथ्या स्थानावर आहे.
- १०९. भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचा भाग म्हणून आफ्रिकन युनियनला (African Union) जी-२० (G20) समूहाचे कायमस्वरूपी २१ वे सदस्यत्व मिळवून देण्यात भारताने मुख्य भूमिका बजावली.
- ११०. जगातील सर्वात मोठा सौर ऊर्जा प्रकल्प (Ultra Mega Solar Power Park) गुजरात राज्यातील कच्छमधील खावडा येथे वेगाने विकसित केला जात आहे.
- १११. संयुक्त राष्ट्रांनी (UN) भरड धान्यांचे महत्त्व जागतिक पातळीवर वाढवण्यासाठी भारताच्या शिफारशीनुसार 'आंतरराष्ट्रीय भरड धान्य वर्ष' (International Year of Millets) मोठ्या प्रमाणावर साजरे केले.
- ११२. केंद्र सरकारच्या निवडणूक आयोगाने मतदारांमध्ये प्रबोधन करण्यासाठी आणि मतदानाची टक्केवारी वाढवण्यासाठी सुप्रसिद्ध क्रिकेटपटू सचिन तेंडुलकर यांची 'नॅशनल आयकॉन' म्हणून निवड केली आहे.
- ११३. भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) सीमेपलीकडील व्यवहारांना सुलभ करण्यासाठी श्रीलंकेसह अनेक दक्षिण आशियाई देशांसोबत 'यूपीआय' (UPI) आणि स्थानिक चलन व्यापार करार केले आहेत.
- ११४. केंद्र सरकारच्या वतीने देशातील सागरी सुरक्षेला बळकटी देण्यासाठी विशाखापट्टणम येथे अत्याधुनिक 'नॅशनल मेरीटाईम डोमेन अवेयरनेस सेंटर' (NMDA) ची स्थापना केली गेली आहे.
- ११५. हेग येथील आंतरराष्ट्रीय गुन्हेगारी न्यायालयाच्या (ICC) प्रमुख अध्यक्षपदी प्रथमच एका वरिष्ठ जपानी महिला न्यायाधीशांची निवड करून जागतिक स्तरावर लैंगिक समानतेचा संदेश देण्यात आला आहे.
- ११६. केंद्र सरकारच्या वतीने भारतीय वारसा आणि संस्कृतीचे जतन करण्यासाठी नवी दिल्लीत आशिया खंडातील सर्वात मोठे डिजिटल 'राष्ट्रीय सांस्कृतिक संग्रहालय' (National Cultural Repository) सुरू करण्यात आले आहे.
- ११७. आंतरराष्ट्रीय खगोलशास्त्रीय संघाने (IAU) मंगळ आणि गुरु ग्रहाच्या दरम्यान शोधण्यात आलेल्या एका नवीन लघुग्रहाला आदरणीय भारतीय शास्त्रज्ञ प्रा. जयंत नारळीकर यांचे नाव देऊन सन्मानित केले आहे.
- ११८. डिजिटल व्यवहारांमध्ये होणारी फसवणूक आणि बँक खात्यांमधील सायबर गुन्हे तात्काळ रोखण्यासाठी गृह मंत्रालयाने राष्ट्रीय स्तरावर '१९३०' (1930) हा सायबर हेल्पलाईन क्रमांक अधिक सक्षम केला आहे.
- ११९. युनेस्कोने (UNESCO) संगीत क्षेत्रातील अमूल्य वारसा आणि योगदानाची दखल घेऊन मध्य प्रदेशातील ऐतिहासिक ग्वाल्हेर शहराला अधिकृतपणे 'संगीताचे शहर' (City of Music) म्हणून घोषित केले आहे.
- १२०. भारत सरकारने शाश्वत ऊर्जा विकासाला चालना देण्यासाठी आणि हायड्रोजन तंत्रज्ञानात देशाला जागतिक केंद्र बनवण्यासाठी २०,००० कोटी रुपयांच्या राष्ट्रीय 'हरित हायड्रोजन मिशन' (National Green Hydrogen Mission) ला पूर्ण मंजुरी देऊन अंमलबजावणी सुरू केली आहे.